فیروزه نعیمی، روزنامه نگار:
در سالهای اخیر، افزایش استفاده از کودهای شیمیایی، سموم آفتکش و آبهای آلوده در کشاورزی باعث شده تا سطح آلودگی در محصولات غذایی به شکل چشمگیری افزایش یابد. این پدیده، نگرانیهای گستردهای را در میان کارشناسان بهداشت و تغذیه برانگیخته است.
بر اساس گزارشهای رسمی وزارت بهداشت، درصد قابل توجهی از میوهها و سبزیجات موجود در بازار، باقیماندهای از مواد شیمیایی را در خود دارند که با شستوشوی ساده از بین نمیروند. این مواد در طولانیمدت میتوانند باعث بروز بیماریهای خطرناکی چون انواع سرطان، نارساییهای کبدی و کلیوی و اختلالات هورمونی شوند.
دکتر سهراب محمودی، متخصص تغذیه عنوان کرد: «مصرف مداوم محصولات آلوده میتواند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و زمینهساز بروز بیماریهای مزمن شود. متأسفانه، بسیاری از این آلودگیها در مراحل اولیه قابل تشخیص نیستند و تنها پس از آسیبهای جدی بروز میکنند.»
از سوی دیگر، کارشناسان محیط زیست هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند منجر به نابودی خاک، آلودگی منابع آبی و حتی تهدید امنیت غذایی کشور شود. مصرفکنندگان نیز با سردرگمی مواجهاند؛ چرا که برچسبهای موجود بر محصولات لزوماً نشاندهنده سلامت آنها نیستند.
در پی بازگشت محصولات صادر شده ایرانی از مرزها میتوان گفت آلودگی محصولات کشاورزی افزون بر پیامدهای داخلی، تبعات بینالمللی نیز به همراه داشته است. در بسیاری از موارد، این محصولات پس از ورود به کشور مقصد مورد آزمایشهای کنترل کیفیت قرار گرفته و به دلیل عدم انطباق با استانداردهای بهداشتی بینالمللی، به ایران بازگردانده شدهاند. این وضعیت میتواند اعتبار برند محصولات ایرانی را مخدوش کند و حتی منجر به ممنوعیتهای بلندمدت برای ورود این محصولات به بازارهای هدف شود. در ماههای اخیر، چندین کشور وارد کننده محصولات کشاورزی ایران از جمله روسیه، عراق و کشورهای حوزه خلیج فارس محمولههایی از فلفل دلمهای، هندوانه، سیبزمینی، کیوی و سایر محصولات را به دلیل باقیمانده غیرمجاز سموم، فلزات سنگین و آلایندههای میکروبی عودت دادهاند.
این اقدام نهتنها موجب خسارات مالی قابل توجه به کشاورزان و صادرکنندگان شده، بلکه اعتبار بینالمللی محصولات کشاورزی ایران را نیز زیر سؤال برده است. کارشناسان صادرات معتقدند که تکرار این رویدادها میتواند بازارهای هدف را از ایران دور کرده و فرصتهای اقتصادی ارزشمندی را از بین ببرد.
مهدی زمانی، عضو اتاق بازرگانی، در اینباره گفت: «عودت محصولات کشاورزی، هشداری جدی است. اگر نتوانیم استانداردهای جهانی را رعایت کنیم، رقبا جای ما را در بازارهای صادراتی خواهند گرفت.»
در حالی که صادرات محصولات کشاورزی یکی از منابع مهم درآمد غیر نفتی کشور بهشمار میرود، عدم نظارت دقیق بر کیفیت این محصولات میتواند تبعات بلندمدتی برای اقتصاد کشاورزی در پی داشته باشد.
مسئولان گمرک، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفظ نباتات کشور با پذیرش بخشی از مسئولیت، اعلام کردهاند که باید سیستم پایش پیش از صادرات تقویت شود تا از تکرار چنین اتفاقاتی جلوگیری شود. این موضوع نشان میدهد که زنجیره تولید تا صادرات نیازمند بازنگری جدی و نظارت همهجانبهتری است.
بازگشت این محصولات مرجوع شده پس از تأیید آلودگی، به یک چالش جدی تبدیل شده و برخی کارشناسان معتقدند که محصولات بازگشتی نباید به بازار داخلی تزریق شوند، زیرا ممکن است سلامت مصرفکنندگان داخلی را نیز تهدید کنند. به جای آن، باید نسبت به امحای ایمن و کنترلشده آنها اقدام شود.
گسترش کشاورزی ارگانیک، آموزش کشاورزان در خصوص استفاده ایمن از کود و سموم، استانداردسازی محصولات و نظارت سختگیرانهتر نهادهای مسئول بر تولید و عرضه محصولات کشاورزی راهحلهای پیشنهادی برای مرتفع شدن این مشکل است. تا زمانی که اقدامات مؤثری در این زمینه صورت نگیرد، سلامت عمومی جامعه همچنان در معرض تهدیدی خاموش اما جدی خواهد بود.
