فیروزه نعیمی، روزنامه نگار:
سلامت دهان و دندان از شاخص‌های مهم سلامت عمومی در هر جامعه است؛ اما در سال‌های اخیر افزایش شدید هزینه‌های دندانپزشکی در ایران این خدمات حیاتی را برای بسیاری از شهروندان به کالایی لوکس تبدیل کرده است. امروز، درمان‌هایی که روزی بخشی از مراقبت‌های معمول محسوب می‌شدند؛ از ترمیم ساده گرفته تا عصب‌کشی یا ساخت پروتز به‌ دلیل جهش قیمت‌ها برای بخش بزرگی از مردم دست‌ نیافتنی شده‌اند.
آشفتگی در تعرفه‌ها و نبود نظارت مؤثر
افزایش افسارگسیخته تعرفه‌های دندانپزشکی نه‌ تنها نتیجه تورم عمومی، بلکه حاصل نبود سازوکار نظارت و تعیین نرخ واقعی است.
مهسا عبدی، جراح دندانپزشک و پژوهشگر حوزه سلامت عمومی می‌گوید:«تعرفه‌های رسمی وزارت بهداشت فقط در مراکز دولتی یا آموزشی رعایت می‌شود. در بخش خصوصی، هیچ نظارت واقعی وجود ندارد و قیمت‌ها عملاً تابع نرخ ارز، موقعیت مطب و حتی توان مالی بیماران است.»
به گفته او، در حالی که تعرفه مصوب ترمیم دندان در مراکز دولتی کمتر از ۳۰۰ هزار تومان است، همین خدمت در مطب‌های خصوصی تا چند میلیون تومان هم دریافت می‌شود. شکاف میان تعرفه رسمی و بازار آزاد، سردرگمی و نارضایتی گسترده بیماران را در پی داشته است.
ریشه‌های افزایش هزینه‌ها
بررسی میدانی نشان می‌دهد چند عامل اصلی در افزایش هزینه‌های دندانپزشکی نقش دارند:

گسترش آموزش‌های پیشگیرانه در مدارس برای نهادینه‌کردن فرهنگ مراقبت دهان از سنین پایین.
عبدی در این باره می‌گوید: «اگر خدمات پایه دندانپزشکی در بیمه‌ها ادغام شود و هم‌زمان آموزش‌های پیشگیرانه در مدارس گسترش یابد، می‌توان بخش بزرگی از هزینه‌های درمانی را کاهش داد. هر یک ریال هزینه در پیشگیری، چندین برابر صرفه‌جویی در درمان ایجاد می‌کند.»
بحران خاموش سلامت دهان
گرانی خدمات دندانپزشکی شاید در ظاهر مسئله‌ای فردی به‌نظر برسد، اما در واقع بحرانی خاموش و فراگیر است که سلامت جسمی و روانی میلیون‌ها ایرانی را تهدید می‌کند. از بین رفتن دندان‌ها تنها به چهره یا لبخند مربوط نیست؛ اعتماد به‌ نفس، توانایی صحبت، تغذیه و کیفیت زندگی نیز تحت‌ تأثیر قرار می‌گیرند.
در جامعه‌ای که اکثریت مردم توان پرداخت هزینه‌های درمان را ندارند، فاصله طبقاتی حتی در لبخندها هم آشکار می‌شود؛ لبخندهایی که فقط برای توانگران باقی مانده است.
در پایان …
کارشناسان تأکید دارند که دولت، بیمه‌ها و نهادهای تخصصی باید سلامت دهان را در اولویت سیاست‌گذاری قرار دهند. سلامت دهان و دندان بخشی جدایی‌ناپذیر از سلامت عمومی است و نباید به کالایی تجملی تبدیل شود.
عبدی در پایان تأکید می‌کند:
«فقدان حتی یک دندان می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد. خدمات دندانپزشکی باید مانند سایر خدمات درمانی در سبد بیمه‌ای مردم قرار گیرد. سلامت دهان حق همگانی است، نه امتیازی برای طبقه خاص.»
در نهایت، بحران کنونی یادآور این واقعیت است که بی‌توجهی به سلامت دهان، هزینه‌ای فراتر از درمان دارد؛ هزینه‌ای که گاهی به قیمت از دست رفتن لبخند، اعتماد به‌ نفس و سلامت عمومی تمام می‌شود.

افزایش نرخ ارز و وابستگی به واردات
بیش از ۸۰ درصد مواد و تجهیزات دندانپزشکی، از کامپوزیت و آمالگام گرفته تا بی‌حسی و ماسک، وارداتی است. نوسانات دلار مستقیماً قیمت تمام‌شده خدمات را بالا برده است.

افزایش هزینه‌های سربار مطب
اجاره مطب، مالیات، حقوق کارکنان و هزینه‌های انرژی به‌ صورت پیوسته رشد داشته و در برخی مناطق شهری، هزینه اجاره مطب تا سه برابر افزایش یافته است.

نبود تعرفه واقعی و به‌روز
تعرفه‌های فعلی با واقعیت اقتصادی کشور هم‌خوان نیست و همین امر موجب می‌شود هر دندانپزشک بر اساس شرایط خود قیمت‌گذاری کند.

پوشش محدود بیمه‌ها
اکثر بیمه‌ها تنها خدمات ابتدایی مانند کشیدن یا ترمیم ساده را با سقف بسیار پایین پرداخت می‌کنند. درمان‌های پرهزینه‌تر مثل عصب‌کشی، ایمپلنت یا ارتودنسی از پوشش بیمه خارج است.
به این ترتیب، بیماران عملاً مجبورند تمام هزینه درمان را از جیب بپردازند؛ وضعیتی که در شرایط تورم و کاهش قدرت خرید، میلیون‌ها نفر را از درمان بازمی‌دارد.
پیامدهای اجتماعی و سلامت
کارشناسان حوزه سلامت هشدار می‌دهند که پیامدهای این گرانی، فراتر از درد دندان است. جامعه امروز با پدیده‌ای به نام «تأخیر در درمان» روبه‌روست؛ افرادی که به‌ دلیل هزینه بالا، درمان پوسیدگی را عقب می‌اندازند تا زمانی که تنها گزینه ممکن، کشیدن دندان باشد.
دکتر عبدی در این باره می‌گوید:«وقتی بیمار نمی‌تواند هزینه پر کردن یا عصب‌کشی را بپردازد، ناچار است درد را تحمل کند تا عفونت پیشرفت کند و در نهایت دندان از بین برود. این فقط از بین رفتن یک عضو نیست؛ کاهش کیفیت زندگی، درد مزمن و مشکلات گوارشی نیز از پیامدهای آن است.»
به گفته این پزشک، در مناطق کم‌برخوردار وضعیت به‌مراتب وخیم‌تر است. «کلینیک دولتی کافی وجود ندارد و فاصله دسترسی به مراکز درمانی زیاد است. برخی بیماران برای یک عصب‌کشی باید صدها کیلومتر سفر کنند. در نتیجه یا درمان نمی‌شوند یا به درمان‌های بی‌کیفیت پناه می‌برند.»
افزون بر آن، گرانی خدمات باعث شده بسیاری از خانواده‌ها آموزش‌های پیشگیرانه را نیز جدی نگیرند. در حالی که مسواک و خمیردندان شاید هزینه کمی داشته باشد، نبود فرهنگ پیشگیری موجب افزایش پوسیدگی در کودکان، به‌ویژه در مناطق روستایی شده است.
راهکارهای پیشنهادی
کارشناسان داخلی برای کاهش بحران کنونی، مجموعه‌ای از راهکارها را پیشنهاد می‌کنند:

افزایش پوشش بیمه‌ای خدمات دندانپزشکی، به‌ویژه درمان‌های پایه مانند عصب‌کشی، ترمیم و جرم‌گیری.

تدوین تعرفه واقعی و منطقه‌ای تحت نظارت وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی تا از اختلاف شدید قیمت‌ها جلوگیری شود.

تخصیص ارز ترجیحی برای واردات مواد و تجهیزات دندانپزشکی به‌منظور کاهش هزینه‌ها.

توسعه دندانپزشکی جامعه‌نگر و تیم‌های سیار در مناطق محروم و روستایی.