سفر علی الزیدی، نخستوزیر عراق، به ایالات متحده و دیدار وی با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، یکی از مهمترین تحولات دیپلماتیک منطقه در هفتههای اخیر بود؛ سفری که در شرایط حساس سیاسی و امنیتی خاورمیانه انجام شد و فراتر از یک دیدار دوجانبه، حامل پیامهایی درباره آینده روابط بغداد با واشنگتن، مناسبات عراق با جمهوری اسلامی ایران و آرایش جدید دیپلماسی منطقهای بود.
پیش از انتخاب علی الزیدی به نخستوزیری عراق، محدودیتهایی در روند انتقال درآمدهای حاصل از فروش نفت عراق از طریق بانک فدرال آمریکا به بانک مرکزی عراق ایجاد شده بود؛ موضوعی که طی ماههای گذشته دولت بغداد را با چالشهای اقتصادی، بهویژه در پرداخت حقوق کارکنان دولت، مواجه کرده بود. از همین رو، الزیدی با سه اولویت مشخص راهی واشنگتن شد؛ اولویتهایی که تحقق آنها میتوانست بر معادلات داخلی عراق و روابط منطقهای این کشور تأثیر بگذارد.
نخستین هدف سفر، حل مشکلات مربوط به انتقال درآمدهای نفتی عراق از بانک فدرال آمریکا به بانک مرکزی عراق بود. محدودیتهای ایجادشده در روند انتقال منابع مالی، دولت بغداد را با مشکلات اقتصادی قابل توجهی روبهرو کرده بود و دسترسی به این منابع، برای حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی عراق اهمیت ویژهای داشت. به همین دلیل، این پرونده در صدر دستورکار مذاکرات نخستوزیر عراق با مقامات آمریکایی قرار گرفت.
دومین محور مذاکرات، موضوع خروج نیروهای نظامی آمریکا از عراق بود؛ مسئلهای که سالهاست در صدر مطالبات بخشی از جریانهای سیاسی و افکار عمومی عراق قرار دارد. دولت بغداد با استناد به مصوبه پارلمان عراق، بر اجرای تعهدات پیشین آمریکا درباره زمانبندی خروج نیروها تأکید کرد.
سومین هدف نیز تلاش برای ایفای نقش میانجی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده بود؛ نقشی که از نگاه بغداد میتواند جایگاه منطقهای عراق را تقویت کرده و این کشور را به یکی از بازیگران مؤثر در کاهش تنشهای منطقه تبدیل کند.
بر اساس ارزیابیها، مشاوران نزدیک نخستوزیر عراق پیش از این سفر درباره شیوه مذاکرات دونالد ترامپ به وی هشدار داده بودند. آنها معتقد بودند ترامپ در دیدارهای اولیه با رهبران کشورهای دیگر معمولاً تلاش میکند با اعمال فشار سیاسی و روانی، ابتکار عمل را در مذاکرات در اختیار بگیرد.
با وجود این، الزیدی تلاش کرد سه مطالبه اصلی بغداد را در دیدار با رئیسجمهور آمریکا بهطور شفاف مطرح کند. مهمترین این مطالبات، حل پرونده انتقال درآمدهای نفتی، تعیین تکلیف حضور نظامی آمریکا در عراق و تأکید بر نقش بغداد در کاهش تنشهای منطقهای بود.
یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث، زمانبندی خروج نیروهای آمریکایی از عراق بود. در جریان مذاکرات، گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد واشنگتن احتمال تعویق اجرای برنامه خروج نیروها را مطرح کرده است، اما بغداد بر اجرای تعهدات قبلی آمریکا و پایبندی به جدول زمانی توافقشده تأکید داشت.
این پرونده تنها یک موضوع امنیتی نبود، بلکه به اعتبار دولت عراق نیز گره خورده بود؛ زیرا دولت بغداد بارها اجرای توافق خروج نیروهای خارجی را به افکار عمومی وعده داده بود.
از دیگر محورهای گفتوگو، ادامه حضور نیروهای آموزشی و مستشاری آمریکا در عراق بود. بر اساس گزارشها، واشنگتن خواستار ادامه این همکاریها بود، اما دولت عراق نسبت به دائمی شدن چنین حضوری موضعی محتاطانه اتخاذ کرد و بر حفظ استقلال تصمیمگیری امنیتی و نظامی خود تأکید داشت.
سرمایهگذاری آمریکا در عراق نیز یکی دیگر از محورهای مذاکرات بود. ترامپ تلاش کرد با طرح پیشنهادهایی در حوزه سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی، روابط دو کشور را گسترش دهد.
با این حال، تا پایان سفر، توافق مهم یا اعلام رسمی درباره این پیشنهادها منتشر نشد. همچنین تجربه سالهای گذشته موجب شده است که مقامات عراقی با احتیاط بیشتری به وعدههای اقتصادی آمریکا نگاه کنند.
یکی از مهمترین پیامهای این سفر، تلاش بغداد برای حفظ توازن در روابط خارجی بود. برنامهریزی نخستوزیر عراق برای سفر به تهران پس از پایان رایزنیهای واشنگتن، از سوی بسیاری از ناظران بهعنوان نشانهای از ادامه سیاست موازنهگرایانه عراق تفسیر شد.
بغداد تلاش کرده است ضمن حفظ روابط راهبردی با جمهوری اسلامی ایران، همکاریهای خود با آمریکا را نیز در چارچوب منافع ملی ادامه دهد و از قرار گرفتن در یکی از دو سوی رقابت تهران و واشنگتن پرهیز کند.
احتمال نقشآفرینی عراق در میانجیگری
در جریان این سفر، گمانهزنیهایی نیز درباره احتمال استفاده از ظرفیت عراق بهعنوان کانالی برای انتقال پیام میان ایران و آمریکا مطرح شد. هرچند درباره جزئیات این موضوع اطلاعات رسمی منتشر نشد، اما برخی تحلیلگران معتقدند بغداد میتواند در کنار کشورهایی مانند عمان و قطر، نقش تسهیلکننده گفتوگوها را ایفا کند.
البته موفقیت چنین نقشی به عوامل متعددی از جمله اراده سیاسی تهران و واشنگتن، میزان اعتماد طرفین به بغداد و شرایط کلی منطقه بستگی دارد.
سفر علی الزیدی به واشنگتن را میتوان تلاشی همزمان برای پیگیری اهداف اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک عراق دانست. حل پرونده انتقال درآمدهای نفتی، پیگیری روند خروج نیروهای آمریکایی و تلاش برای ایفای نقش فعالتر در کاهش تنشهای منطقهای، سه محور اصلی این سفر را تشکیل داد.
هرچند بسیاری از نتایج این مذاکرات در بلندمدت قابل ارزیابی خواهد بود، اما این سفر نشان داد بغداد همچنان بر راهبرد موازنه در روابط خود با تهران و واشنگتن تأکید دارد و میکوشد ضمن حفظ منافع ملی، نقش مؤثرتری در معادلات منطقهای ایفا کند.
